Động người xưa ở vườn quốc gia Cúc Phương là một di tích cư trú và mộ táng của người tiền sử cách ngày nay 7.500 năm. Bên trong động có 3 ngôi mộ cổ các hài cốt đặt nằm co.
Vườn quốc gia Cúc Phương thuộc địa phận 3 tỉnh: Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa với tổng diện tích là 22.408 ha. Đây là vườn quốc gia đầu tiên và là đơn vị bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của Việt Nam.
Vườn quốc gia Cúc Phương là rừng nguyên sinh với hai núi đá sừng sững chạy theo hướng Tây Bắc- Đông Nam khép kín, tạo thành các lối chắn ngang với nhiều hang động đẹp như: Động Người xưa, động Trăng Khuyết, hang con Moong, động Thanh Minh…
Từ cây cầu dài hơn 100m du khách sẽ đến chân dãy núi đá vôi, leo lên với độ cao 45m, vượt qua hơn 200 bậc thang đá và sắt là đến động Người Xưa. Từ chân núi lên đến cửa hang động, du khách sẽ được phóng tầm mắt ngắm màu xanh ngút ngàn của rừng già với điều kỳ lạ của thiên nhiên. Đây cũng là khu vực rừng tập trung rất nhiều hệ thống cây leo, cây xẻ đá.
Theo tài liệu còn lưu giữ tại vườn quốc gia Cúc Phương, động Người xưa được khai quật năm 1966. Động còn được người Mường (xưa kia sống gần khu vực này) gọi là hang Đắng vì là nơi sinh sống của rất nhiều loài dơi.
Động Người xưa có dài 300m với hai tầng hang rất rộng. Đây là hang động khô mang đặc trưng của núi đá vôi, nằm trên lưng chừng núi cao hút gió vào trong nên rất thoáng, không khí ở đây rất dễ chịu.
Bên trong động có 3 ngôi mộ cổ, các hài cốt đặt nằm co. Các nhà khoa học đã xác định, những bộ xương này cách ngày nay khoảng 7.500 năm. Xung quanh các mộ này kè đá hộc, dưới lót đá dăm, trong mộ có nhiều công cụ bằng đá, răng các loài thú dữ và rắc hoàng thổ.
Thi hài người chết được chôn trong tư thế nằm co, ở độ sâu 0,40m và 1,40m. Những di vật này đã chứng minh cho cuộc sống định cư lâu dài và hoạt động săn bắn hái lượm thời kỳ đó, gợi lại những ý niệm sơ khai về tín ngưỡng, tôn giáo nguyên thủy.
Khi khai quật trong động, các nhà khoa học đã tìm thấy tại đây nhiều rìu đá, xương, dao cắt bằng vỏ trai, chày và bàn nghiền bằng đá, vỏ ốc, xương động vật… Điều này chứng minh, người nguyên thủy ở đây thời gian dài.
Ngăn trong cùng của động tối và ẩm nhưng có hệ thống nhũ đá rất đẹp. Để ngắm được những cảnh vật được ví như: buồng cô dâu, mẹ bồng con và rất nhiều nhũ đá có hình thù muông thú, du khách phải dùng đèn pin để soi sáng mới thấy rõ sự tạo tác tuyệt vời của thiên nhiên trong hang động bí ẩn này.
Trong động Người xưa trước kia có rất nhiều dơi. Qua điều tra các nhà khoa học đã nhận định đây là hang động có số lượng loài dơi sinh sống nhiều nhất trên thế giới với 19 loài. Đây thực sự là điều bí ẩn, mà các nhà khoa học cũng chưa giải mã được.